जादूटोणा आणि मंत्रतंत्र - सामाजिक आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन

जादूटोणा म्‍हणजे काय ? सैतानी शक्‍ती सिध्‍द करून राक्षसांच्‍या मदतीने करण्‍यात येणारी हानिकारक असामाजिक क्रिया आणि वर्तन

भानामती म्‍हणजे काय? एका समुदायातील लोक इतरांना पारलौकिक शक्‍तींच्‍या मदतीने हानि पोचवू शकतात असा विश्‍वास

जादूटोणा मंत्रतंत्रापेक्षा वेगळा कसा काय? चेटकीण वंशपरंपरागत पध्‍दतीने पारलौकिक शक्‍ती सिध्‍द असलेली इतरांना छळणारी स्‍त्री मांत्रिक जादुई शक्‍ती सिध्‍द असलेला एक असा पुरूष ज्‍याचे उद्देश अत्‍यंत वाईट, घृणास्‍पद आणि सैतानी असतात.

प्रभावित असलेले सामाजिक वर्ग सामाजिक आणि आर्थिक दृष्टिने गरीब, स्त्रिया, अनुसूचित जाति, अनुसूचित जमाती आणि मागास वर्ग

तंबाखूला नाही म्हणा

तंबाखू खाणे आरोग्‍याला किती धोक्याचे आहे हे माहित असूनसुध्‍दा अनेक लोकांना तंबाखूचे व्यसन सोडवत नाही. तंबाखू कंपन्‍या ग्राहकांना आकर्षक पॅकिंग आणि जाहिरातीच्‍या इतर साधनांचा वापर करून मोहात पाडतात आणि आरोग्‍याला तंबाखू घातक आहे ह्याकडे दुर्लक्ष करण्‍यास भाग पाडतात. पॅकिंगवर दिलेला सावधगिरीचा इशारा तंबाखूबाबत सत्‍य प्रकट करण्‍यासाठी सर्वांत सोपा उपाय आहे. सावधगिरीचे असे संकेत ज्‍यांमध्‍ये चित्रांच्‍या सहाय्याने तंबाखूच्‍या दुष्‍परिणाम दर्शविण्‍यात आले आहेत आणि ज्‍यायोगे लोकांना तंबाखू सोडण्‍यास किंवा कमी करण्‍यासाठी प्रेरित करता येते असे संकेत/ इशारे जास्त प्रभावी असतात.

चित्रित संदेश, अगदी अशिक्षित व्‍यक्‍तीलासुध्‍दा तात्‍काळ आणि स्‍पष्‍ट संकेत देतात. मात्र ह्यामुळे तंबाखूच्‍या पॅकिंगची संपूर्ण शोभाच कमी होते – एका अशा उत्‍पा्दनासाठी महत्‍वाचे ते असते कारण त्‍याचे नवीन उपयोगकर्ते विशेषत: तरूण आणि इमेज व ब्रॅन्‍डच्‍या बाबतीत जागरूक आहेत. ह्या धमकीची प्रतिक्रिया म्‍हणून आणि सर्व देशांमधून कृतीची मागणी आल्‍यामुळे, वर्ल्‍ड नो टोबॅको डे 2009 मोहीम खालील मुख्‍य संदेशावर केंद्रित आहे: तंबाखूच्‍या पाकिटांवरील लिहिलेली आणि चित्रित असलेली हेल्‍थ वॉर्निंग तंबाखूच्‍या वापराने आरोग्‍याला असलेल्‍या गंभीर धोक्‍याबाबत लोकांमध्‍ये तंबाखूचे सेवन कमी करण्‍यासाठी जागरूकता आणण्‍यासाठी सर्वांत कमी खर्चिक ठरली आहे.

धूम्रपानाचे दुष्‍परिणाम तंबाखू हे मृत्यूचे एक मुख्‍य कारण आहे. दर वर्षी 50 लाखांपेक्षा जास्त लोक तंबाखूच्‍या दुष्परिणामांमुळे मरतात – एचआईव्ही/एड्स, मलेरिया आणि क्षयरोग आदी कारणांनी मृत पावणा-या लोकांच्या एकत्रित संख्येपेक्षाही ही संख्या खुप जास्त आहे. उत्‍पादकाच्‍या मनाप्रमाणे वापर केल्‍यास मरण देणारे हे एकच उत्‍पादन आहे. धूम्रपान करणार्‍या लोकांपैकी अर्धे तंबाखू-जन्‍य रोगानेच मरतात. तसेच ह्यामुळे निघणारा धूरही सर्वांसाठी घातक आहे. तंबाखू कंपन्‍या दर वर्षी नवीन लोकांना ही सवय लावण्‍यासाठी आणि जुन्‍या लोकांना ही सवय सोडण्‍यापासून परावृत्त करण्‍यासाठी कोट्यावधि डॉलर खर्च करतात. पॅकेज डिझाइनच्‍या उपयोगासह जाहिराती आणि प्रचार मोहिमा, ह्या सर्वांचा आकर्षक उपयोग करून तंबाखू उद्योग त्‍याच्‍या उत्पादांच्‍या घातक प्रभावांकडून लक्ष दुसरीकडे वेधून घेतात.  बहुतेक देश WHO फ्रेमवर्क कन्‍व्‍हेंशन ऑन टोबॅको कंट्रोलमध्‍ये सांगितल्याप्रमाणे, तंबाखूच्‍या पाकिटांवर ग्राफिक्‍सच्‍या मदतीने तंबाखूचे धोके दाखविण्‍याची गरज असल्‍याची मागणी करीत लढा देत आहेत. ते ह्या आंतरराष्‍ट्रीय कराराच्‍या अंतर्गत त्‍यांच्‍या वचनबध्‍दता पूर्ण करण्‍यासाठी WHO द्वारे विकसित करण्‍यात आलेल्‍या MPOWER टेक्निकल असिस्‍टन्‍स पॅकेजचा उपयोग करतात. प्रभावी आरोग्‍य संकेत, विशेषत: ज्‍यामध्‍ये चित्रांचा समावेश आहे, उपयोगकर्त्‍यांना धूम्रपान सोडण्‍याची सोडण्‍याची किंवा व नवीन उपयोगकर्त्‍यांना त्‍यापासून कमी करण्‍याची प्रेरणा देतात. ही वास्‍तविकता असून देखील, 10 मधील 9 लोक अशा देशांत राहतात जेथे तंबाखूच्‍या पाकिटांवर चित्रसंदेशाची गरज भासत नाही. निकोटीन एक अत्‍यंत लवकर चटक लावणारा पदार्थ आहे. लोकांना ह्याच्‍या वास्‍तविक धोक्‍यांच्‍या बाबतीत जागरूक करून तंबाखूचा वापर कमी करण्‍याची प्रेरणा देण्‍यासाठी फार मोठी वाटचाल करावी लागेल. तंबाखूच्‍या पाकिटांवर धोक्‍याचे संदेश देणे हे तंबाखू सोडविण्‍यासाठी अत्‍यंत सोपे, कमी खर्चाचे आहे.

मद्यपान बंद करण्‍यासाठी 10 उत्तम टिप्‍स् दारू पिणे 21 दिवसांत बंद करा   1) आपले ध्‍येय निश्चित करा. दारू पिण्‍याबाबत तुमची वैयक्तिक कारणे कोणती? आपले विचार लिहून काढा आणि काही ध्‍येय निश्चित करण्‍यासाठी हे तुम्‍हांला मार्गदर्शक ठरू देत. तुम्‍ही मद्यपानाच्‍या प्रसंगापासून दूर राहू इच्छिता, नियंत्रित मद्यपानात सहभागी होऊ इच्छिता, किंवा पिणे एकदम बंद करू इच्छिता, तुम्‍ही असे का करीत आहांत ह्याची खात्री करून घ्‍या आणि हे तुमच्‍याचकरीता आहे, इतर कोणासाठीही नाही ह्याची खात्री बाळगा नाही तर तुम्‍हांला यश मिळणार नाही. 2) आगामी आठवड्यातील कोणताही दिवस दारू पिणे कमी करण्‍यासाठी निवडा. अजून एखाद्या दिवशी मद्यपान करू नका जेव्‍हां तुम्‍ही शांतचित्त असाल. आणखी एखाद्या दिवसाची योजना करा जेव्‍हा मद्यपान टाळणे सहज शक्‍य ठरू शकते. 3) माघार घेऊ नका. दारू पिणे सोडून देणे हे फार सोपे आहे असे आम्‍ही ह्या लेखात कोठेही म्‍हटलेले नाही. कारणांसह आपले ध्‍येय आपल्‍या मनांत/डोक्‍यात ठेवा आणि ह्या ध्‍येयांना प्राथमिकता द्या. जर तुम्‍ही एखाद्या रात्रीत खूप मद्यपान केले तरी आपल्‍या ध्‍येयाकडे दुर्लक्ष करू नका. पुढच्‍या दिवशी पुन्हा मार्गावर या. जेव्हां तुम्‍ही स्‍वत:ला अयशस्‍वी ठरविता तेव्हा रॉबर्ट एफ केनेडीचे हे वक्‍तव्‍य आठवा ‘जे लोक अपयशी होण्‍याचे धाडस करू शकतात, त्‍यांनाच सर्व काही मिळते’. मद्यपानाची सवय कमी करणे किंवा एकदम सोडणे ह्यात तुम्‍ही यश मिळवू शकता पण जेव्‍हां तुम्‍ही तशी इच्‍छा ठेवाल तेव्‍हा. 4) आपली योजना इतरांनाही सांगा. तुमचे कुटुंब आणि काही विश्वासू मित्र ह्यांना आपल्‍या योजनेबाबत सांगा. यशस्‍वी होण्‍यात ते तुमची मदत कशा प्रकारे करू शकतात ते तुम्‍ही त्‍यांना सांगा. 5) आपल्‍या कुटुंब आणि मित्रांकडून साहाय्य मागा. जे लोक खरोखरच तुमचे शुभचिंतक आहेत ते संपूर्ण सुट्टीचा काळ तुमची मदत करून आनंदित होतील. पुढाकार घ्‍या आणि तुमच्‍या चिंता त्‍यांना सांगा. 6) एक ब्रेक घ्‍या. दारू पिणे कमी करण्‍याच्‍या ह्या प्रयासात, एक दिवस असा निश्चित करा ज्‍या दिवशी तुम्‍ही दारू पिणार नाही. जेव्‍हा हा एक दिवस सोपा होईल, ह्याचे दोन दिवस करा, मग तीन, आणि नंतर एक आठवडा करा. तुमचे मोठे ध्‍येय लहान ध्‍येयांच्‍या स्‍वरूपात पूर्ण करणे जास्त सोपे आहे. ह्याऐवजी, तुमच्‍या ध्‍येयास चिकाटीने धरून राहण्‍यासाठी ह्याची तुम्‍हांला मदतच होईल. 7) जेव्‍हा तुम्‍ही जास्‍त मद्यपान करू शकता तेव्‍हाच निश्‍चय करा आणि मगच टाळण्‍याचा निर्धार करा. तुमच्‍या योजनेला यश मिळावे ह्यासाठी तुम्‍ही घरी किंवा एखाद्या पार्टीत दारूऐवजी एखादे दुसरे ड्रिंक घ्‍या. तुम्ही मद्यपानाची सवय सोडण्‍यासाठी एखाद्या रचनात्‍मक कामांत स्‍वत:ला गुंतवू शकता. जसे पेंटिंग, व्‍यायाम करणे, वाचन, किंवा अशाच इतर गोष्‍टी. 8) मोहाला बळी पडू नका. तुम्हांला पिण्‍याची इच्‍छा केव्‍हा होते? पार्टीमध्‍ये की घरी एकटे असताना? स्‍वत:चे मोह जाणून घ्‍या आणि त्‍यांना टाळण्‍यासाठी सोपे उपाय करा. चविष्‍ट लागणारी पेये निवडा आणि घरी देखील तसेच करा. तुम्ही स्‍वत:ला मद्यपानाची सवय सोडण्‍यासाठी एखाद्या रचनात्‍मक कामांत गुंतवू शकता. जसे पेंटिंग, व्‍यायाम करणे, वाचन, किंवा अशाच इतर गोष्‍टी. 9) स्वत:ला प्रोत्साहन द्या. आपल्‍या दारूकरीता असलेला पैसा खर्च एकदा आपल्‍या कुटुंब किंवा मित्रांबरोबर सिनेमाला जाऊन, मजा करून पहा. बाहेर जेवायला जा, सिनेमा पह, किंवा एखादा खेळ खेळा. 10) जर हे देखील तुम्‍हांला जड जात असेल तर आणखी मदत घ्‍या आणि येथे जाऊन पहा: http://www.stopdrinkingadvice.org/guide/ विशेषज्ञांना विचारा.

स्त्रीभ्रूण हत्‍या

स्त्रीभ्रूण हत्‍या मुलगा व्‍हावा अशी इच्‍छा बाळगण्‍यामुळे मुलींची हेतूपुरस्‍सर करण्‍यात येणारी हत्‍या. असे प्रकार त्‍या भागांमध्‍ये होतात जेथे मुलीपेक्षा मुलाच्‍या जन्‍मास जास्त महत्त्व दिले जाते.

स्त्रीभ्रूण हत्‍येविषयी सत्ये संयुक्त राष्ट्र बाल कोषाच्‍या (यूनिसेफ) एका अलिकडील अहवालाप्रमाणे वर्गीकरणात्‍मक लिंगभेदाचा परिणाम म्‍हणून भारतीय लोकसंख्‍येतून 50 लाख मुली व स्त्रिया कमी झाल्‍या आहेत. जगातील अनेक देशांमध्‍ये, दर 100 पुरुषांमागे सुमारे 105  मुली आहेत. भारतात दर 100 पुरुषांवर 93 पेक्षाही कमी मुली आहेत. संयुक्त राष्ट्रांच्‍या अंदाजाप्रमाणे भारतात दररोज 2000 बेकायदेशीर स्त्रीभ्रूण हत्‍या होतात.

अदृष्‍य धोके भारतातील वाढत जाणा-या स्त्रीभ्रूण हत्‍येमुळे समाजात स्त्रियांची संख्या कमी झाली आहे. त्यामुळे लैंगिक हिंसा आणि बालशोषणाबरोबरच एकच पत्नी अनेकांमध्ये वाटून घेण्याची प्रथा सुरू होण्‍याबाबत अमेरिकेने धोक्याचा इशारा दिला आहे. ह्यामुळे सामाजिक मूल्यांचा –हास होईल आणि संकटपूर्ण परिस्थिति निर्माण येईल.

कारणे तथापि, हा स्‍त्री-विरोधी पूर्वाग्रह आता फक्‍त गरीब कुटुंबांपर्यंतच सीमित नाही. बहुतेक भेदभाव सांस्कृतिक मान्यता आणि सामाजिक मानदंडांमुळे बळावतो. ह्या कुप्रथा बंद करण्‍यासाठी स्‍वत:लाच आव्‍हान द्यावे लागणार आहे. भारतातील स्‍त्री-नापसंतीच्‍या प्रथेसाठी सामाजिक-आर्थिक कारणांना जबाबदार ठरविले जाऊ शकते. भारतातील अध्ययनात भारतामधील स्‍त्री-नापसंतीचे तीन कारक संकेत मिळाले आहेत, ज्‍यामध्‍ये आर्थिक उपयोगिता, सामाजिक-सांस्‍कृतिक उपयोगिता आणि धार्मिक समारंभांचा समावेश आहे. आर्थिक उपयोगितेचा घटक म्‍हणून अध्‍ययनांनी दर्शविले आहे की मुलीपेक्षा मुलगा हा घरच्‍या शेतीची देखभाल, कुटुंबाचे भरण-पोषण, वृध्‍दापकाळी आई-वडिलांचा सांभाळ करतो. लग्‍न झाल्‍यावर, मुलगा कुटुंबाची संपत्ति म्‍हणून एक सून आणतो जी घरकामांत मदत करते आणि हुंड्याच्‍या स्‍वरूपात आर्थिक संपन्‍नतादेखील आणते, तर मुली लग्‍न झाल्‍यानंतर निघून जातात आणि हुंड्याच्‍या स्‍वरूपात एक आर्थिक दंड उकळतात. स्‍त्री-नापसंतीचा सामाजिक-आर्थिक घटक असा की, चीनप्रमाणेच, भारतातील कुटुंबांत पितृसत्ताक व्यवस्थेनुसार कौटुंबिक रेषेच्‍या निरंतरतेसाठी कमीत कमी एक पुत्र असणे आवश्‍यक आहे आणि पुत्र कुटुंबाची प्रतिष्‍ठा वाढवितात. स्‍त्री-नापसंतीचा अंतिम घटक म्‍हणजे काही धार्मिक कार्ये फक्‍त मुलेच करू शकतात, हिंदू संस्‍कृतिप्रमाणे, जो जनादेश पाळतो आणि त्‍यांच्‍या स्वर्गीय आई-वडिलांच्‍या चितेस अग्नि देऊन त्‍यांच्‍या आत्‍म्‍यास मोक्ष मिळवून देण्‍यात मदत करतात.

सरकारतर्फे पुढाकाराची पाऊले ह्या सामाजिक कुप्रथेचा अंत करण्‍यासाठी, आणि समाजातील लोकांचा दृष्टिकोन बदलण्‍यासाठी सरकारने ह्या बाबत पुढाकार घेत पुष्‍कळ पावले उचलली आहेत. पुष्‍कळसे कायदे, अधिनियम आणि योजनांचा आरंभ करण्‍यात आला आहे, जसे: हुंडा विरोधी कायदे – हुंडा निषेध अधिनियम 1961 लिंग परीक्षण विरोधी कायदे - PCPNDT अधिनियम कन्‍या शिक्षण प्रोत्साहन कायदे स्‍त्री अधिकार/हक्‍क अनुमोदन कायदे कन्‍येसाठी संपत्तीमध्‍ये समान अधिकार अनुमोदन कायदे

घंटा वाजली की मन असे फिरायचे,
जाऊन बसावे परत त्या बाकांवरती असा हट्ट करायचे,
ती वेळ आणि ते वय परत नाही येणार कधी,
मग एकटेच ती खंत करत बसायचे...

आज नाहीये काही अधिक पण बाकी सगळे वजा,
वर्गात केलेली मस्ती आणि बाईंनी दिलेली सजा,
Computer आणि Calculater च्या युगात अगदी विसरलोय पाढयांची मजा,
पाढे पाठ नाही झाले म्हणून कधी घेतलेली रजा...

आज ऑफिसच्या कामातून वेळ पुरतच नाही,
भंडावले डोके काही कळतच नाही,
म्हणून आठवतोय ते शाळेतील खेळ,
कधी कब्बडी, कधी खो-खो आणि शाळे समोरील भेळ...

जेव्हा नसायचे वर्गात लक्ष, पण परीक्षेत मात्र झोप उडायची,
मग एन वेळी मित्राच्या साथीने थोड़ी कॉपी करायची,
होइल यावर पास याची खात्री मात्र असायची,
पण तरीही पालक सभेला दांडी मारायची तयारीच असायची...

शाळेत उशिरा येण्याची तशी सवयच होती,
पण शाळा सुटल्यावर पळायची जरा घाईच असायची,

त्या घंटेचा नाद आजही अगदी कानात घुमतोय,
आज शाळा सूटण्याची नाही तर शाळा भरण्याची वाट पाहतोय,
बाल मित्र आणि जुन्या सवंगडयांसोबत हेच गाणे गातोय,
आठवनींच्या विश्वामध्ये तेच दिवस पाहतोय.... आणि फ़क्त उरलेल्या आठवणी चाफतोय..

कंझ्युमर गाइडन्स सोसायटी ऑफ इंडिया

               भय्या दुधात पाणी मिसळून दूध वाढवतो असा संशय आहे का, रोज एक तरी डेड कॉल येतो का, वाण्याकडील वजन काटा चुकीचा वाटतो का...असा कोणताही प्रश्न मनात घिरट्या घालत असेल तर आता त्यांचा छडा लावण्याची संधी चालून आली आहे. केवळ एका फोनद्वारे ग्राहकांना आपली तक्रार नोंदवता येणार असून त्यांची सत्यता पडताळून पाहता येणार आहे. 

कंझ्युमर गाइडन्स सोसायटी ऑफ इंडिया या ग्राहक क्षेत्रातील अशासकीय संस्थेने दुधाच्या दर्जाची तपासणी, फोन कॉल्सचे सवेर्क्षण आणि वजनकाट्यातील खरेपणा तपासण्याचा उपक्रम आखला असून ग्राहकांना जागरूक करण्याच्या उद्देशाने ही मोहीम आखण्यात आली आहे. ग्राहक संरक्षण कायद्याच्या रौप्य महोत्सवी वर्षानिमित्त सोसायटीने हा उपक्रम हाती घेतला असून सोसायटीच्या १८००२२२२६२ या टोल फ्री क्रमांकावर ग्राहकांना तक्रार नोंदवता येईल. त्यानंतर सोसायटीच्या स्वयंसेवकांमार्फत पुढील प्रक्रिया सुरू होईल. 

दुधाची चाचपणी करायची असेल तर ग्राहकाने दुधाचे सॅम्पल चाचणीसाठी सोसायटीच्या स्वयंसेवकांकडे सुपूर्द करायचे असून त्यानंतर आठवडाभरात ग्राहकांना त्याचा रिपोर्ट घरपोच पाठवण्याची व्यवस्था होईल. सेल्फ टेस्ट किट खरेदी करून ग्राहक घरीच दुधाची तपासणी करू शकतात. 

' ट्राय'कडे धाडणार तक्रारी 

बरेचदा फोन घेतल्यानंतर किंवा केल्यानंतर पलीकडून काहीच आवाज ऐकू येत नाही. मात्र बॅलन्समधून पैसे वजा होतात. अशा प्रकारच्या डेड कॉल्सचीही तक्रार सोसायटीकडे वरील टोल फ्री नंबरवरून किंवा ८०८२८०८०८० या क्रमांकावर एसएमएसद्वारे नोंदवता येईल. या तक्रारी सोसायटीमार्फत 'ट्राय'कडे पाठविण्यात येणार असून त्यामागची कारणे शोधली जाणार आहेत. 

इलेक्ट्रॉनिक काट्यांतही फेरफार 

वजनकाट्याच्या बाबतीतही ग्राहकांना अनेक शंका असतात. इलेक्ट्रॉनिक वजनकाट्यातही दुकानदार फेरफार करीत असल्याच्या अनेक तक्रारी सोसायटीकडे आल्या. अनेक ठिकाणी फसवे वजनकाटे असल्याचे दिसून आले आहे. ग्राहकांना शंका आल्यास वरील टोल फ्री क्रमांकावर त्यांना तक्रार नोंदवता येईल. तक्रार नोंदवल्यास ग्राहकांना ज्या वजन काट्याविषयी शंका वाटत असेल त्याची चाचणी स्वत: ग्राहकांना करता येईल अशी 'सेल्फ टेस्टिंग किट'ची व्यवस्था करण्यात आली आहे. 

वाईट सेवा, सदोष वस्तू पुरस्कार 

कंझ्युमर गाइडन्स सोसायटी ऑफ इंडियातफेर् दरवषीर् वाईट सेवा देणाऱ्या कंपनीला 'वाईट सेवा पुरस्कार' आणि अनेक तक्रारींनी युक्त असलेल्या सदोष वस्तूला 'सदोष प्रॉडक्ट पुरस्कार' दिले जातात. या पुरस्कारांसाठी तक्रारी नोंदवून घेण्याची प्रक्रिया सुरू झाली असून ग्राहकांनी १८०० २२२२ ६२ या क्रमांकावर किंवा सीजीएसआयइंडिया डॉट ओआरजी या वेबसाइटवर कंपनीविषयी किंवा प्रॉडक्टविषयी असलेल्या तक्रारी १५ जानेवारीपर्यंत नोंदवायच्या आहेत. त्यानंतर २० जानेवारीला सोसायटीतफेर् ही नावे घोषित करण्यात येईल. 

हो हो हो…… ही आमची मुस्कटदाबीच आहे… सोशल मीडिया म्हणजे आजच्या तरूणाईचा श्वास… फेसबुक म्हणजे लाखो दिलो की धडकन. कारण की, त्यांना मिळालेलं ते हक्कांच व्यासपीठ आहे… फेसबुक आणि गुगल यासारख्या माध्यमातून असंख्य घटनांना क्षणार्धात एक प्रकारचा न्याय मिळतो आहे. त्यामुळे आजच्या तरूणाईचा श्वास बनलेल्या या गोष्टीवर जर का सरकार बंदीची भाषा करत असेल तर हा अभिव्यकती स्वातंत्र्यावर घालाच घातला जातो आहे. त्यामुळे या सरकारने योग्य वेळी योग्य निर्णय घ्यावे.

कपिल सिब्बल यांच्या म्हणण्यानुसार फेसबुक आणि गुगल यांच्यावरील आक्षेपार्ह मजकूरावर या साईटने बंदी घालावी, नाहीतर या साईटसना त्यासाठी जबाबदार धरण्यात येईल, आता सिब्बल यांनी हे देखील स्पष्ट करावं की नक्की कोणत्या प्रकारचा आक्षेपार्ह मजकूरांना या सीईटनी मान्यता देऊ नये. काँग्रेस विरूद्ध वक्तव्य म्हणजे का आक्षेपार्ह मजकूर…  त्यासांठीच बहुधा ही बंधनं ह्या साईटसवर घालण्याचा मानस  या सिब्बल सरकारनी आपल्या मनी बाळगला असावा.

अण्णांनी भष्ट्राचाराविरोध मोहिम उघडली आणि त्यांना अभूतपूर्व असा पाठिंबा संपूर्ण भारतातून मिळू लागला. त्यानंतर मात्र सरकारचे धाबे चांगलेच दणाणले. त्याला या सोशल मीडियामुळे खूप मोठ्या प्रमाणात उचलून धरलं. त्यामुळे सरकारविरोधी वाढता उद्रेक आणि भविष्यात त्यांचे भोगावे लागणारे परिणाम याच्या काळजीने सरकारमधील काही मान्यवर अतिशय चिंताग्रस्त झाले आहेत. मात्र यांना लक्षात ठेवावं सोशल मीडियावर कोणीच बंधनं आणू शकत नाही. कारण की आज प्रत्येकाला आपलं मत मांडण्यासाठी योग्य व्यासपीठ मिळाल्याने प्रत्येकाला हा मीडिया आपलासा वाटू लागला आहे. आणि याची ताकद देखील फार मोठी आहे. त्यामुळे यापुढे सरकारने याची जाणीव ठेऊन वागल्यास याचा त्यांना फायदा होऊ शकतो.